6 Tai Nạn Cầu Trục Thường Gặp Và Cách Phòng Ngừa

Cầu trục và thiết bị nâng hạ đóng vai trò quan trọng trong các nhà máy, xưởng sản xuất, kho bãi và công trường xây dựng. Thiết bị giúp nâng, di chuyển và lắp đặt những vật có trọng lượng lớn, từ đó nâng cao năng suất và giảm sức lao động.

Tuy nhiên, hoạt động nâng hạ cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro nếu thiết bị không được kiểm tra đầy đủ, tải trọng được tính toán sai hoặc người vận hành không tuân thủ đúng quy trình an toàn.

Tai nạn cầu trục có thể dẫn đến rơi tải, va chạm, điện giật, hư hỏng thiết bị, thương tích nghiêm trọng và thậm chí tử vong. Vì vậy, nhận diện các mối nguy phổ biến và xây dựng quy trình phòng ngừa là yêu cầu quan trọng trong quá trình sử dụng cầu trục.

Trong bài viết này, An Thịnh sẽ phân tích 6 nhóm tai nạn cầu trục thường gặp, nguyên nhân và các biện pháp phòng ngừa cần thiết.

6 nhóm tai nạn cầu trục thường gặp

Tai nạn do tải hoặc thiết bị nâng bị tuột, rơi.
Tai nạn do rơi tải trong quá trình nâng hạ.
Tai nạn va chạm cầu trục.
Tai nạn điện giật.
Tai nạn do hỏng hóc cơ khí.
Tai nạn do lỗi của người vận hành.

1. Tai nạn do móc hoặc thiết bị nâng bị tuột

Một trong những sự cố nguy hiểm trong quá trình vận hành cầu trục là tải trọng hoặc thiết bị nâng bị tuột khỏi móc, khiến vật nâng rơi xuống.

Sự cố có thể xảy ra khi móc, chốt an toàn, dây cáp hoặc phụ kiện nâng bị hư hỏng; đồng thời cũng có thể bắt nguồn từ việc móc tải không đúng kỹ thuật.

Nguyên nhân thường gặp

Móc và chốt an toàn bị hư hỏng

Móc cầu trục là bộ phận trực tiếp kết nối với thiết bị mang tải. Nếu móc bị nứt, biến dạng, mòn quá mức hoặc chốt an toàn hoạt động không đúng, nguy cơ tuột tải sẽ tăng lên.

Treo tải không đúng cách

Nếu dây cáp, sling hoặc phụ kiện nâng không được bố trí đúng vị trí, tải có thể mất cân bằng trong quá trình nâng.

Đặc biệt, với những tải có hình dạng không đều, việc xác định đúng trọng tâm tải và phương pháp móc tải là rất quan trọng.

Khởi động hoặc phanh quá đột ngột

Tăng tốc, giảm tốc hoặc dừng cầu trục quá đột ngột có thể tạo ra lực động lớn, làm tải bị lắc hoặc dịch chuyển ngoài dự kiến.

Sử dụng móc và phụ kiện không phù hợp

Móc, dây cáp và các phụ kiện nâng phải có tải trọng làm việc cho phép phù hợp với tải cần nâng. Không sử dụng phụ kiện không rõ nguồn gốc hoặc đã bị hư hỏng.

Biện pháp phòng ngừa

Kiểm tra móc, chốt an toàn và phụ kiện nâng trước khi sử dụng.
Kiểm tra tình trạng dây cáp và các điểm liên kết.
Xác định đúng trọng lượng và trọng tâm của tải.
Sử dụng phương pháp móc tải phù hợp.
Không nâng tải vượt quá tải trọng định mức.
Khởi động và dừng cầu trục từ từ, hạn chế rung lắc tải.
Không đứng hoặc cho người làm việc bên dưới tải đang treo.
Thay thế ngay các bộ phận có dấu hiệu nứt, biến dạng hoặc hư hỏng.

2. Tai nạn rơi tải trong quá trình nâng hạ

Rơi tải là một trong những tai nạn nghiêm trọng nhất khi vận hành cầu trục. Khi tải có trọng lượng lớn bị rơi, hậu quả có thể bao gồm thương tích cho người lao động, hư hỏng máy móc và kết cấu nhà xưởng.

Lưu ý rằng người lao động có thể bị thương khi bị tải nâng va đập hoặc khi đứng trong vùng nguy hiểm của thiết bị nâng.

Nguyên nhân thường gặp

Buộc và treo tải không đúng cách

Góc giữa các nhánh dây cáp hoặc sling quá lớn có thể làm tăng lực tác dụng lên từng nhánh dây.

Ngoài ra, các cạnh sắc của tải có thể làm hư hỏng hoặc cắt dây cáp nếu không được bảo vệ bằng vật liệu đệm phù hợp.

Dây cáp hoặc phụ kiện nâng bị hỏng

Dây cáp bị đứt, móc bị biến dạng, ma ní bị hư hỏng hoặc phụ kiện nâng không đủ tải trọng đều có thể dẫn đến rơi tải.

Hỏng cơ cấu nâng

Các vấn đề như:

Phanh không hoạt động.
Phanh không đủ lực.
Tang cuốn cáp bị hư hỏng.
Hộp giảm tốc gặp sự cố.
Dây cáp bị trượt hoặc đứt.

có thể làm tải mất khả năng giữ và rơi xuống.

Biện pháp phòng ngừa

Kiểm tra thiết bị nâng trước mỗi ca làm việc.
Kiểm tra dây cáp, móc và phụ kiện nâng định kỳ.
Không sử dụng dây cáp có dấu hiệu đứt, biến dạng hoặc mài mòn vượt giới hạn cho phép.
Bảo vệ dây cáp khi tiếp xúc với cạnh sắc của tải.
Không nâng tải vượt tải trọng định mức.
Kiểm tra hệ thống phanh và cơ cấu nâng.
Nâng tải lên một khoảng nhỏ để kiểm tra độ cân bằng và khả năng giữ tải trước khi di chuyển.
Thiết lập vùng nguy hiểm và ngăn người không có nhiệm vụ đi vào khu vực nâng hạ.

Cần kiểm tra dây cáp trước khi nâng, xác định trọng lượng tải và nâng tải lên một khoảng nhỏ để kiểm tra độ cân bằng cũng như hiệu quả của phanh trước khi di chuyển.

3. Tai nạn va chạm cầu trục

Va chạm có thể xảy ra giữa cầu trục với thiết bị khác, kết cấu nhà xưởng, tải trọng hoặc người lao động.

Đối với nhà xưởng có nhiều cầu trục hoạt động đồng thời, không gian hạn chế hoặc có nhiều chướng ngại vật, nguy cơ va chạm càng cao.

Nguyên nhân gây va chạm

Tầm nhìn bị hạn chế

Tải trọng có kích thước lớn có thể che khuất tầm nhìn của người vận hành.

Trong những khu vực có nhiều thiết bị, cột, đường ống hoặc vật cản, việc xác định chính xác vị trí tải càng trở nên khó khăn.

Tín hiệu không rõ ràng

Khi người vận hành và người ra tín hiệu không sử dụng cùng một phương thức giao tiếp, lệnh di chuyển có thể bị hiểu sai.

Điều này đặc biệt nguy hiểm khi thực hiện các thao tác nâng hạ phức tạp.

Cầu trục di chuyển không đúng hướng

Việc di chuyển cầu trục khi tải chưa ổn định hoặc không quan sát đầy đủ khoảng không xung quanh có thể dẫn đến va chạm.

Biện pháp phòng ngừa

Thiết lập tín hiệu điều khiển thống nhất.
Sử dụng bộ đàm khi điều kiện làm việc yêu cầu.
Chỉ định người ra tín hiệu rõ ràng.
Không thực hiện đồng thời nhiều nguồn lệnh điều khiển.
Kiểm tra đường di chuyển trước khi nâng và di chuyển tải.
Bố trí camera hoặc thiết bị hỗ trợ quan sát khi cần thiết.
Thiết lập vùng cảnh báo và hạn chế người không phận sự đi vào khu vực hoạt động.

4. Tai nạn điện giật khi vận hành cầu trục

Điện giật là một mối nguy nghiêm trọng khi cầu trục hoặc tải nâng làm việc gần đường dây điện trên không.

Tai nạn có thể xảy ra khi bất kỳ bộ phận nào của thiết bị, dây cáp, cần, tải hoặc phụ kiện nâng tiếp xúc với đường dây điện đang mang điện.

Pphải duy trì khoảng cách an toàn phù hợp với điện áp đường dây. Ví dụ, với đường dây có điện áp đến 50 kV, yêu cầu khoảng cách tối thiểu 3,05 m giữa đường dây và bất kỳ bộ phận nào của thiết bị hoặc tải; với điện áp cao hơn, khoảng cách yêu cầu sẽ tăng.

Vì vậy, không nên sử dụng một con số cố định như “3 m cho mọi trường hợp”. Khoảng cách an toàn cần được xác định theo điện áp đường dây, quy định áp dụng và điều kiện thực tế của công trường.

Biện pháp phòng ngừa

Xác định vị trí đường dây điện trước khi vận hành.
Xác định điện áp và khoảng cách an toàn tương ứng.
Nếu có thể, ngắt điện và thực hiện biện pháp tiếp địa theo quy định trước khi làm việc.
Thiết lập rào chắn hoặc giới hạn vùng hoạt động.
Sử dụng người quan sát chuyên trách khi người vận hành khó kiểm soát khoảng cách bằng mắt.
Không giả định đường dây đã mất điện nếu chưa được xác nhận bởi đơn vị có thẩm quyền.
Sử dụng thiết bị cảnh báo hoặc giới hạn vùng hoạt động khi phù hợp.

Khuyến nghị phải coi đường dây điện trên không là đang mang điện cho đến khi đơn vị quản lý điện xác nhận đã ngắt điện và thực hiện các biện pháp an toàn cần thiết.

5. Tai nạn do hỏng hóc cơ khí

Hỏng hóc các bộ phận cơ khí là một nguyên nhân quan trọng dẫn đến sự cố trong quá trình vận hành cầu trục.

Những bộ phận cần được kiểm tra thường xuyên gồm:

Móc.
Dây cáp thép.
Tang cuốn cáp.
Puly.
Bánh xe cầu trục.
Hộp giảm tốc.
Phanh.
Khớp nối.
Cơ cấu nâng và cơ cấu di chuyển.

Móc cầu trục

Móc có thể bị:

Mòn.
Nứt.
Biến dạng.
Cong.
Hư hỏng do quá tải.

Nếu móc không còn đáp ứng yêu cầu kỹ thuật, cần đưa ra khỏi sử dụng và xử lý theo quy định của nhà sản xuất hoặc tiêu chuẩn áp dụng.

Dây cáp thép

Dây cáp có thể bị mòn, đứt sợi, biến dạng, ăn mòn hoặc hư hỏng do làm việc trong điều kiện không phù hợp.

Việc kiểm tra cần căn cứ vào tiêu chuẩn áp dụng và hướng dẫn của nhà sản xuất, không nên chỉ đánh giá bằng mắt thường.

Hộp giảm tốc

Hộp giảm tốc có thể gặp các vấn đề như:

Mòn bánh răng.
Rỗ bề mặt răng.
Gãy răng.
Thiếu hoặc nhiễm bẩn dầu bôi trơn.
Nhiệt độ làm việc tăng cao.
Rung hoặc phát ra tiếng ồn bất thường.

Cần kiểm tra dầu bôi trơn, độ kín, nhiệt độ và tình trạng làm việc của hộp giảm tốc theo định kỳ.

Tang cuốn cáp

Tang phải được kiểm tra để phát hiện:

Mòn rãnh cáp.
Nứt.
Biến dạng.
Hư hỏng bề mặt.
Các vấn đề tại vị trí cố định đầu cáp.

Phanh

Phanh là một trong những bộ phận an toàn quan trọng của cơ cấu nâng.

Một số dấu hiệu bất thường cần lưu ý:

Phanh không giữ được tải.
Phanh không nhả hoàn toàn.
Lực phanh giảm.
Má phanh bị mòn.
Nhiệt độ phanh tăng bất thường.
Xuất hiện tiếng ồn hoặc rung bất thường.

Khi phát hiện bất thường, cần dừng thiết bị và kiểm tra trước khi tiếp tục vận hành.

6. Tai nạn do lỗi của người vận hành

Bên cạnh yếu tố thiết bị, sai sót trong vận hành cũng là một nhóm nguyên nhân quan trọng dẫn đến tai nạn cầu trục.

Tài liệu gốc đề cập đến các vấn đề như thiếu kinh nghiệm, mệt mỏi, mất tập trung và không tuân thủ quy trình.

Thiếu kinh nghiệm

Người vận hành chưa được đào tạo đầy đủ có thể không đánh giá chính xác:

Trọng lượng tải.
Trọng tâm tải.
Khả năng của thiết bị.
Khoảng không di chuyển.
Giới hạn tải trọng.
Tình trạng của phụ kiện nâng.

Điều này có thể dẫn đến thao tác nâng tải không an toàn.

Mệt mỏi hoặc mất tập trung

Vận hành cầu trục đòi hỏi sự tập trung cao. Mệt mỏi có thể khiến người vận hành phản ứng chậm, nhận sai tín hiệu hoặc bỏ qua các nguy cơ trong khu vực làm việc.

Không tuân thủ quy trình an toàn

Một số hành vi nguy hiểm có thể bao gồm:

Nâng tải vượt tải trọng cho phép.
Nâng tải khi dây cáp hoặc phụ kiện không đảm bảo.
Nâng tải khi phanh hoặc thiết bị an toàn có dấu hiệu bất thường.
Kéo tải theo phương ngang khi thiết bị không được thiết kế cho thao tác này.
Đưa tải qua khu vực có người.
Vận hành khi tín hiệu không rõ ràng.

Biện pháp phòng ngừa

Đào tạo người vận hành

Người vận hành cần được đào tạo phù hợp với loại thiết bị và công việc thực tế, đồng thời phải nắm rõ hướng dẫn của nhà sản xuất và quy trình an toàn tại nơi làm việc.

Kiểm soát thời gian làm việc

Bố trí ca làm việc và thời gian nghỉ hợp lý để hạn chế nguy cơ mất tập trung do mệt mỏi.

Chuẩn hóa tín hiệu

Người vận hành và người ra tín hiệu phải thống nhất phương thức giao tiếp trước khi thực hiện công việc.

Kiểm tra trước khi vận hành

Trước mỗi ca làm việc cần kiểm tra các bộ phận quan trọng theo quy trình của doanh nghiệp, nhà sản xuất và tiêu chuẩn áp dụng.

7. Các nguyên tắc an toàn khi vận hành cầu trục

Để hạn chế tai nạn, người vận hành cần tuân thủ các nguyên tắc cơ bản:

Khởi động và dừng êm

Hạn chế tăng tốc hoặc phanh đột ngột để giảm hiện tượng lắc tải.

Không vượt tải

Tuyệt đối không nâng tải vượt quá tải trọng định mức của cầu trục và thiết bị nâng.

Kiểm soát tải trọng

Cần xác định trọng lượng và trọng tâm của tải trước khi nâng.

Đảm bảo tín hiệu rõ ràng

Nếu người vận hành không nhận được tín hiệu rõ ràng, cần dừng thao tác và xác nhận lại trước khi tiếp tục.

Không nâng tải trên người

Không cho phép người đứng, đi lại hoặc làm việc bên dưới tải đang treo.

OSHA cũng đưa ra khuyến nghị không di chuyển tải phía trên người lao động và phải kiểm tra hệ thống nâng, móc, dây cáp và các phụ kiện trước khi thực hiện nâng.

8. “10 điều không được nâng” cần ghi nhớ

Các nguyên tắc gồm:

Không nâng khi tín hiệu điều khiển không rõ ràng.
Không nâng tải vượt quá tải trọng định mức.
Không nâng khi dây cáp, sling hoặc thiết bị nâng không đảm bảo.
Không nâng khi tải chưa được móc và cố định chắc chắn.
Không nâng tải có người hoặc vật thể không được cố định trên đó.
Không vận hành khi phanh hoặc thiết bị an toàn có dấu hiệu hư hỏng.
Không sử dụng cầu trục cho mục đích hoặc phương thức nâng không được thiết kế.
Không kéo tải theo phương ngang hoặc kéo xiên khi thiết bị không được thiết kế cho thao tác này.
Không nâng các vật liệu có nguy cơ cháy nổ nếu thiết bị và quy trình không được thiết kế, phê duyệt cho công việc đó.
Không nâng hoặc kéo các vật bị chôn, bị kẹt hoặc không thể xác định rõ điều kiện tải.

Đặc biệt, việc kéo tải bị chôn hoặc kẹt bằng cầu trục có thể tạo ra tải ngang và tải động bất thường lên kết cấu, dây cáp, móc và cơ cấu nâng.

Làm thế nào để giảm nguy cơ tai nạn cầu trục?

An toàn cầu trục không phụ thuộc vào một yếu tố duy nhất. Doanh nghiệp cần kết hợp đồng thời:

Thiết bị phù hợp: Lựa chọn cầu trục đúng tải trọng, khẩu độ và chế độ làm việc.
Thiết kế và lắp đặt đúng kỹ thuật: Kết cấu, đường chạy và hệ thống điện phải phù hợp với thiết bị.
Kiểm tra định kỳ: Phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường của cơ cấu nâng, di chuyển và thiết bị an toàn.
Bảo trì đúng kế hoạch: Bôi trơn, điều chỉnh và thay thế các bộ phận hao mòn theo yêu cầu.
Đào tạo người vận hành: Đảm bảo người vận hành hiểu rõ thiết bị và quy trình nâng hạ.
Kiểm soát khu vực làm việc: Không để người không có nhiệm vụ đi vào vùng nguy hiểm.
Tuân thủ quy trình nâng hạ: Không nâng quá tải, không nâng tải mất cân bằng và không thực hiện các thao tác ngoài phạm vi thiết kế của thiết bị.

Kết luận

Tai nạn cầu trục có thể gây ra hậu quả nghiêm trọng đối với con người, thiết bị và hoạt động sản xuất. Các mối nguy phổ biến gồm rơi tải, tuột móc, va chạm, điện giật, hỏng hóc cơ khí và sai sót trong vận hành.

Phần lớn rủi ro có thể được giảm thiểu thông qua việc lựa chọn thiết bị phù hợp, kiểm tra và bảo trì định kỳ, đào tạo người vận hành và tuân thủ nghiêm ngặt quy trình an toàn.

Đối với doanh nghiệp sử dụng cầu trục trong nhà xưởng, việc kiểm tra thiết bị trước khi vận hành và xây dựng quy trình nâng hạ phù hợp là yếu tố quan trọng để bảo vệ người lao động cũng như duy trì hoạt động sản xuất ổn định.

An Thịnh cung cấp các giải pháp cầu trục, cổng trục và thiết bị nâng hạ được thiết kế theo yêu cầu thực tế của từng nhà xưởng. Nếu doanh nghiệp đang cần tư vấn lựa chọn hoặc kiểm tra giải pháp cầu trục, hãy liên hệ với An Thịnh để được tư vấn phù hợp với tải trọng, khẩu độ, chế độ làm việc và điều kiện vận hành thực tế.